Īrgandõks pǟl/Fotogrāfijd

LĪVÕD ROVKULTŪR

Fotogrāfijd Fotogrāfijd Kurmō līvõd kilīšt 1902. – 1927. ā.

Līvlizt ātõ amā vežgõrpūoļi Vāldamīersūomõ rov. Ne jelīztõ laigāld Vidūmōl ja Kurmōl. Jedmõl Ežmiz mōīlmasuodā līvlizt vȯļtõ pǟlõ īenõd set kōdtuoistõnõs Kurmō rānda kilās. Ne vȯļtõ: Lūž, Pizā, Īra, Ūžkilā, Sīkrõg, Irē, Kūoštrõg, Pitrõg, Sǟnag, Vaid, Kūolka ja Mustānum. Amād kilād pīliztõ immõr 60 kilomētõrt pitkās ja setmiņ kilomētõrt laigās rāndavīrkizõs, mis lekš lǟnd pūolõ Kurmō amā pūojlimiz tutkāmst – Kūolkast.
Lǟndlīvõd nutīztõ ēntšta rāndalizt  ja idālīvõd - kalāmīed. Līvõ kēļ - rāndakēļ - jagīz ländlīvõd ja idālīvõd murdkõks. Līvõ kīeldõ jemākīelkõks rõkāndõb pāldiņ set kimgõn rištīngtõ, bet 20. āigastsadā īrgandõksõs līvõ kīelkõks rõkāndiz vēl pōrtūontõ rištīngtõ.  Ītizt nimmõ līvli līvlizt īrgiztõ kȭlbatõm pierrõ Ežmiz mōīlmasuodā rovliz virgimiz āigal.


EKSPEDĪTSIJD

A. J. Sjögren
Sūomõ kīeltieudmīez A. J. Sjögren (1794-1855) eņtš tīekõks tei vāldiž ūd līedpūol līvlizt ja līvõ kīel pēţimizõs. Sjögren kuoŗŗiz līvõ kīel materiālidi ja sēļţiz idālīvõd ja lǟndlīvõd luggõ Kurmōl 1846. ja 1852. āigasts. Juo obbõ līvõ kīel pēţimiz vīžtõ jeddõpēḑõn ka munt kīeltieudmīed, nänt siegās ka profesōrd E. N. Setälä ja Lauri Kettunen. Īdskubs kīeltieudmīekõks līvõd pēţimizõks īrgiztõ jellõm ka etnogrāfõd ja folklōristõd.

A. O. Heikel
1902. āigasts Sūomõ natsionāliz muzej Entogrāfij jag intendant A.O. Heikel eņtš kuolm Vāldamīer provints pēţimiz pierāst mõtõltõd ekspedītsijd āigal käuž ka līvlizt jūs. Ta pēţiz Kurmō pūojlimiz rāndavīrkiz, kus jelīztõ līvlizt, Pizāst (Pissen) leb Īra (Irben) Kūolka (Domesnäs) sōņõ. Heikel fotografīeriz līvõd kuodīdi ja ōriņi. Sīes īž āigal ta kuoŗŗiz līvõd materiālidi Sūomõ natsionāliz muzej pierāst.

E. N. Setälä, E. A. Saarima  ja Vilho Setälä
Helsinki Iļīzskūol sūomõ kīel ja literatūr profesōr (1893-1929) E. N. Setälä käuž eņtš tuioz ekspedītsijs Kurmō līvlizt jūs 1912. āigasts. Setäläks īdskubs tuļtõ ka filolōgij magistr E. A. Saarimaa ja Setälä pūoga Vilho. Magistr Saarimaa kuoŗŗiz folklōrõ. Vilho Setälä tei pägiņ etnogrāfliži fotogrāfijḑi ja līvlizt portretidi.  Ta ūoļikšiz ka iļ kīel nägţimizt kēratimiz pierāst vostõd parlogrāf tīestõ.

Lauri Kettunen ja Oskar Loorits
Tartu Iļīzskūol Vāldamīersūomõ kīeld profesōr (1919-1925) Lauri Kettunen lekš eņtš ežmiz ekspedītsijõ Līvõd randõ 1920. āigasts. Kettunenõks īņõ vȯļ täm Tartu student Oskar Loorits, kis jemīņ äb ku mingi mū kēratiz ilzõ ja āndiz ulzõ līvõ folklōr materiālidi, nänt siegās ka rovlōlidi. Loorits doktōrtīe ”Liivi rahva usund” (‘Līvõ rov uskimi’) tuļ ulzõ 1926. āigasts. Līvõ kīel pēţimiz kūoral Lauri Kettunen fotografīeriz ka līvõd jelāmiz Līvõd rānda kilīš1920., 1921., 1923. ja 1925. āigasts. Kettunen käuž Līvõd rāndas īdtuoistõnõs ekspedītsijs. Täm pēţimizišt pǟgiņd munt materiālõd vailõ sugīztõ ka murdnägţõbõd kog ja līvõ kīel sõnārōntõz.

Ferdinand Leinbock-Linnus
Ēstli etnogrāf, Ēstimō rovmuzej (Eesti Rahva Muuseum)  Etnogrāfliz jag jūodiji Ferdinand Leinbock-Linnus fotografīeriz miedlinkizt pidāmiz Līvõd rāndas 1927. āigasts. Ta kēratiz pēţõmiži iļ kalā ja vējõd vejjimiz Līvõd rāndas ja tei vaļmõks ežmiz film iļ līvlizt.

1. Profesōr E.N. Setälä ja fil. magistr E. A. Saarimaa broutšõbõd lōjaks Pizā killõ. Foto: Vilho Setälä, 1912.
2. Viljam Krišjān rõkāndõb profesōr E. N. Setäläks Pizās. Foto: Vilho Setälä, 1912.
3. Profesōr E. N. Setälä ekspedītsij ažād viedābõd õbbiztõks Īra killõ. Pizā – Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
4. Ädū Rozenfeld kītõb võlsõņdi magistr E.A. Saarimaan Pitrõg kilās. Foto: Vilho  Setälä, 1912.
5. Profesōr E. N. Setälä kīelopātiji Indrõk Kandõs Ūžkilāst. Foto: Vilho Setälä, 1912.
6. Fonogrāf kūldimi Lūž kilās. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
7. ”Bōņ tulāb luštigõl.”
Profesōr Lauri Kettunen ja ēsti student Oskar Loorits broutšõbõd piškizbōnõks Vǟntast Lūž killõ. Saksād suodāväg pierāst eitõd piškibōņ broutšiz leb rānda kilād  Irēl sōņõ. Pierrõ Ežmiz mōīlmasuodā amā inventārõks pälõ īend rōdariek vȯļ tǟdzi rovšt ja kōpõd viedāmiz pierāst. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
8. Rāndakīel opātijizt Maŗī ja Didrõk Leišõd. Lūž. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
9. Profesōr Lauri Kettunen student ēstli Oskar Loorits ja kīelopātiji Maŗī Leiše. Lūž. Foto: Lauri Kettunen 15.6.1920.
10. Kīelopātiji Katrīn Zēberg entš pūogadõks Vaid kilāst. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
11. Pizās rovst jelīztõ ka saksā suodāväg jettõd mägtubši. Jelstõ vȯļ nǟdõb set katūks, uks ja läbūd. Mägtubād vȯļtõ kovdõd rānda kõnkiš ežmiz mōīlmasuodā āigal. Foto: Lauri Kettunen, 19.6.1920.


ILĀ, ROVST JA KUODĀD

Meŗ, madāli jõugi miernaigā. Vālda-vīrizt mõtsā jūs nūzõbõd kȭnkad, nänt vaisõ īebõd kažžizt vigād ja piškizt jõugizt nūrmõd – seļļi um Kurmō līvõd kilād ilā.

Līvõd kilīš kōrandõd izt ūotõ īdtuoiz ležgõl. Rānda kȭnkad vaisõ eitõd kuodād iz või nǟdõ mīer pūolstõ. Set vālgamōd, võrgõdkuodād ja vabād nägţiztõ kilā paikõ.

Vel 20. āigastsadā īrgandõksõs vaņši līvõd kōrandiš vȯļ nǟdõb leţlizt ja leišõd eitimizvīţõn irdi muini eitimizvīţ. Seļļiz vīţõks um pidtõb”tulkuodā”, mis vȯļ eņtšvīţõ paļkist eitõd kēk. Pȭrand sidāms vȯļ ovātõd põrāndõks ja iļ sīe pitkā vīrba pǟl vȯļ dänktõd kaţļā. Tulkuodās teitõ setmiņ tīedõ – teitõ vȯltõ, piezīztõ piezīdi, tapīztõ lūoimidi, sõvvõ kīetiztõ siemnaigõ ja ka seitõ. Kuod vīrbad pǟl kujāstiztõ lešti, sīļkidi ja brēţliži. Tulkuodā nemē ”põrāndõks kōmaŗ” ei pǟlõ ka vaņši līvõd jelši, missõs vȯļ tubā ja eḑḑitubā. Eḑḑiztubās iz ūo läbbõ, sīesõ vȯļ mō pȭrand, ovātõd põrāndõks ja vīrbad katļā dänktimiz pierāst. Põrāndõkstubā sīes īž āigal vȯļ ka eḑḑitubā. Tubā ōjõ kitīztõ eḑḑiztubā pūolst. Eḑḑiztubā tuoiz pūols vaišti ētiztõ ka tuoiz jelāmiztubbõ. Až vȯļ vajāg jemīņ kūožõ, jellõ sūriņţiztõ eitõs ūd tubā, kēk agā kōmaŗ. Nei jedmiļi põrāndõkstubā sai eḑḑiztubāks jel tuoiz pūols.

Munt kuodād vȯļtõ eitõd jel immõr. Āita vȯļ tīedõd kōdst jagstõ, ja kakš īdtuoiz kūoral eitõd aitõ vȯļtõ īd katūks alā agā se vȯļ ikš eņtšvīţtõ eitõks. Kōdjagliz āita uks vȯļ sīe pitkās kilgs. Taļsõ āinad kīņ jūs vȯļ ka katūksalli, kus pidīztõ rattidi ja regīdi. Sōna vȯļ kouv ležgõl. Rīj vȯļ eitõd ullõpūolõ tarrõ. Rījsõ irdiz rīj kūoral vȯļ ka rījsōrg ja āinad kīņ. Rījsōrg vȯļ kuodā tutkāms ja sīesõ poļtīztõ.

Vaņši līvõd kōrandiš vȯļ kōdpūoļi säddõld katūks. Ōjkõd pǟl tigtõd kautūksaigi ja lǟlamd katūksbāļkid pidīztõ paikõl katūksdēļidi. Katūks pūolst līvõd kōrandõd āt ītizt leţlizt ja amā Mōgõreirōp kōrandõdõks. Kuodād eitiztõ sūrd alīzbāļkõd pǟl kūoḑõn mō pälõ.

Rānda ležgõl vȯļtõ dēļõdõks kattõd kalāmīed võrgõdkuodād. Nēži pierrõ vabād pǟl kūjastimiz paņtõ võrgõd. Vālgamō ležgõl eitõd vabād teitõ pūšti, mis paņtõ pitkīš rīndiš rāndaks ītõ pūolõ.

12. Pizā bōjkõst vaņtlõs. Pizā vālgamō. Foto: Vilho Setälä, 1912.
13. Rānda ilā. Nabāl. Foto: Vilho Setälä, 1912.
14. Rānda ilā. Nabāl. Foto: Vilho Setälä, 1912.
15. Vālda mäg. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
16. Vigā. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
17. Vanā mīerpūoj. Irē. Foto: Lauri Kettunen, 1921.
18. Kūolka bōjk. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
19. Īra vālgamō. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
20. Võrgõd vabād tutkāms. Kūolka. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
21. Tulkuodā ja sāina jūs um nǟdõb piezūd moļd. Kurā pūol Aņdrõks Veinberg. Lūž. Foto: Vilho Setälä, 1912.
22. Kouv ja kuodā. Mustānum. Foto: Vilho Setälä, 1912.
23. Vigā kōrand Pizās, missõs um tubā ja eḑḑitubā. Lǟlamd pūd pidābõd paikõl katūksdēļidi. Foto: Vilho Setälä, 1912.
24. Draudziņ kōrand Lūž kilās. Foto: Vilho Setälä, 1912.
25. Jelkucd Pizās. Foto: Vilho Setälä, 1912.
26. Mōzõ jettõd kōrand, missõs um āita, tubā, eḑḑitubā ja taļ. Mustānum. Foto: Vilho Setälä, 1912.
27. Līvõd kōrand Ūžkilās. Foto: A.O. Heikel 1902.
28. Jelkuod. Foto: Vilho Setälä, 1912.
29. Baţ kōrand. Mustānum. Foto: Vilho Setälä, 1912.
30. Āita. Pitrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
31. Āita Kuoštrõg kilās. Foto: Vilho Setälä, 1912.
32. Āita Sīkrõg kilās. Foto: Vilho Setälä, 1912.
33. Vanāst lōjast tīedõd sovkuodā. Irē. Foto: Vilho Setälä, 1912.
34. Vanāst lōjast tīedõd sovkuodā. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
35. Sōna Prints kōrands. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
36. Rīj Prints kōrands. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
37. Kēldaŗ. Pitrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
38. Võrgõdkuodā. Lūž. Foto: Vilho Setälä, 1912.
39. Võrgõdkuodā. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
40. Tūļik. Pitrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
41. Võrgõdkuodā Ūžkilās. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
42. Lūž kilā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
43. Sīkrõg kilā. Foto: Lauri Kettunen, 1920.


VEJJIMI

Kurmō rāndas vejīztõ sīļkidi, brēţliži, lešti ja tūrskidi. Sīļkidi ja brēţliži vejīztõ võrgõdõks ja mȭrdadõks kievād ja sigžõ. Lešti vejīztõ vadādõks amā jemīņ sõvvõ. Vadān vȯļ sūŗ ja piški tībõz. Nänt tutkāms vȯļtõ pūd, mis jūrõ vȯļtõ sidtõd pitkād vadākīedõd. Tībõ tagān svarāks vȯļ sidtõd kiv. Kīedõd jūs vȯļtõ pandõd ǟrmõd, laz liestād pīlõg kīedõd vailõ. Madāliz rāndaviedst lešti nustīztõ ulzõ aņgõks. Tūrskidi amā jemīņ akīztõ ūndadõks, kudābõd tūrskad - võrgõdõks. Lešti rakāndiztõ ja sūoliztõ. Sūoliz vieds kalād pīliztõ setmiņ päuvõ. Siz nēḑi võtīztõ ulzõ ja pīkstiztõ vīrbad pǟlõ. Vīrbad dänktiztõ vanād lōjišt eitõd sovkuodās, bet vel jedmõl - tulkuodās. Vīrbad alā altīztõ vagā tul. Sīe lem ja sovsõ liestād kūjiztõ ja nēḑi võiž sīedõ ja mīdõ.

44. Kalāmīed tulbõd aigõ. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
45. Liestād luggimi (jaggimi) Pizā rāndas. Foto: Vilho Setälä, 1912.
46. Liestād rakāndimi Pizā kilā rāndas. Foto: Vilho Setälä, 1912.
47. Brants Baumaņ rakāndõb lešti. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
48. Rakāndõd liestād sūolimi. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
49. Lešti pistābõd vīrbad pǟlõ. Tagān um nǟdõb sovkuodā. Pizā. Foto: Vilho Setälä,  1912.
50. Pētõr Armand ja Lībõ Krinkiļ pistābõd lešti vīrbad pǟlõ. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
51. Didrõk Damberg kalāmīe ōriņis ja skūotõlõks. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
52. Sīlkõ sovtõbõd ōjd Lūž kilās. Foto: Lauri Kettunen, 1923.
53. Kalāmīe ažād. Aņgõz ja pīž. Tūrska aktõb ūnda. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
54. Fritš  Kleiberg kalāmīe ōriņis. Irē. Foto: Vilho Setälä, 1912.
55. Kalāmīe lōja kūjastõb puŗŗidi Pizā rāndas. Foto: Vilho Setälä, 1912.
56. Lōjad ja jadāmerķ. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
57. Võrgidi vībõd lōjast randõ. Lūž. Foto: Vilho Setälä, 1912.
58. Lajḑi  viedāb randõ. Vied paizimi Kūolka vālgamōs. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
59. Didrõk Damberg kalāmīe ōriņis. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
60. Võrgidi lagtõbõd vabād pǟl kujjõm Lūž kilā rāndas. Foto: Vilho Setälä, 1912.
61. Vadā kīedõd kūjabõd. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.


MIEDLINKIZT PIDĀMI

Miedlinkizt pidāmi um līvliztõn vȯnd tǟdzi vel 20. āigastsadā īrgandõksõs. Jedmõl mietā kuoŗŗiztõ īrdapūši jellõnõd miedlinkizt aimšti. Īrdapūd vȯļtõ ȭnõd agā ȭnõks tīedõd pūd. Miedlinkizt riekūd tōla pǟl paņtõ vizzõ. Līvõd kōrandõd ležgõl vȯnnõd miedļinkizt tarād tuļtõ īrdapūd azmõl 19.āigastsadā lopāndõksõs.

62. Tōla pǟl kattõd īrdapū, missõs um kakšaimõ. Foto: Ferdinand Leinbock-Linnus, 1927.
63. Īrdapūstõ võtābõd mietā. Foto: Ferdinand Leinbock-Linnus,1927.
64. Strūoip bandimiz āigal. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
65. Mied kuoŗŗimi. Īra. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
66. Miedlinkizt āita. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.
67. Miedlinkizt tarā. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
68. Strūoipõd Vaid kilās. Foto: Ferdinand Leinbock-Linnus, 1927.
69. Strūoipõd Bokā kōrand tarās. Īra. Foto: Lauri Kettunen, 1923.


TĪE

Vejjimiz ja lūoimõd pidāmiz kūoral tǟdzi kūož līvõd jelāmizõs vȯļ ka mō aŗŗimizõn. Līvlizt saitõ eņtšõn piškiži mōkabālidi pierrõ Ežmiz mōīlmasuodā. Jõugizt nūrmiš kazātiztõ vȯddiŗi, kaggõŗi, sõvrigīdi ja naggiŗi. Mudāks vägtõd nūrmiš jõvīst kazīzt naggõrd.
Vikātõks nītõd viļļõ sidīztõ kubbõ. Pǟva käds kujjõn viļļõ vīžtõ rīj pǟl kujjõm. Sīe pierrõ kujjõ viļļõ paņtõ pȭrand pǟlõ. Viļļõ poļtīztõ kädūdõks agā õbbistõks, kis astīztõ immõr pids mōzõ pandõd viļļõ. Sõvviļļõ poļtīztõ suotkõs jālgadõks. Pȯļtimiz pierrõ agānd kuoŗŗiztõ kubbõ angõdõks. Agāndõks sieggõnd tierād paņtõ īds kubs uks jedsõ ja tūltiztõ. Tūļ lagtiz tierridi agāņist.
Lōjad ētimiz pierāst kȭlbatiztõ piedāgidi. Lōja, missõs vȯļ nustõb pēļ puŗŗõks ja eḑḑizpuŗŗõks, vȯļ pigā seļļi īž nemē Ēstimō rāndakōliš kȭlbatõd lōjad.

70. Vanā Damberg rījs. Sõvviļļõ pȯļtiztõ kīņ põrand pǟl. Pȯļtõs tierād lagīztõ pȭrand päl lagtõd vīļast. Īra. Foto: Lauri Kettunen, 1921.
71. Didrõk Bēļţa addõr  kädakātõb jūs. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
72. Klōv Kallman Tiļļiz kōrands tēļõb õbīz. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
73. August Botār ratstõb. Raņpūd alā ātõ pōļgaz rōgõd. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
74. Kōd õbīz rattõd.  Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
75. Rīj ažād. Agāņi lagtīztõ pȯļtõd tierīšt, viskõs ja tūltõs viļļõ. Sīe teitõ tūltõbrejāks, kipīļõks agā aŗkõks. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
76. Piški-Bēļţa rovst (Didrõk Leiše eņtšaimõks) repţāb mō sillõ naggõrd. Lūž. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
77. Īd õbīz rattõd. Eḑḑiži kȭridi võiž kīerõ. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
78. Jāņ Krišjāņ tõrātõb kȭridi Draudziņ kōrands. Lūž. Foto: Vilho Setälä, 1912.
79. Ūd lōja tīemi. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
80. Lōja puŗŗõ paikimi Kūolkas. Foto: Vilho Setälä, 1912.
81. Võrgõd paikimi Kūolkas. Foto: Vilho Setälä, 1912.
82. Kieud tīemi Kūolkas. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
83. Aleks Olmaņ, Līna Šults ja Jaņī Dambe nägţõbõd kui um tīemõst kietā. Mīez, kis pīlõb jõvā pūol pidāb kuolm tabārtõ laggõs. Nai, kis pīlõb kurā pūol laskõb tabārd īd kieudkõks. Kuolmõz mīez jūondõb kieud tīemiz. Pizā – Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912. 84. Jōņ Berthold nägţõb, kui um strōdõmõst nōgõdrōdaks. Nōgõdrōdan un tierā kädakātõbõks ja allõ um nōgi leņtš. Jōņ Berthold tõmbõb nōgõ kurā kädkõks ja pidāb nōgõrōdõ kädakātõb jõvā kädkõks, bet nōgõ leņtšõ tõmbõb jõvā jālgāks. Vaid.    Foto: Vilho Setälä, 1912.
Tät: Nōgõrōda. Sūomõ rovkultūr (Suomalainen kansankulttuuri), 1975.


ŌRÕND JA KĀNGAD

Naizt rovōrõnd istōrij pūolstõ.
Neku nägţõbõd 18. āigastsadā tīetõkst, naizt kȭlbatiztõ sūr, õbdiz sõggõlõks rīnda pǟl kubbõ pandõd kȭrtan. Seļļi kȭrtan um lieudtõb Vāldamier mōši ja Sūomõmōl ja sīe jūrd lǟbõd tāgižpēḑõn ežistōrijõ. Kuodāst ulzõ lǟdsõ kȭrtanõks katīztõ pǟdõ ja abīdi. 19. āigastsada lopāndõksõs naizt rovōrõnd vȯļtõ vālda kȭrtan ja trīplimi gūngaseŗk. Gūngaseŗk vīrkizt vȯļtõ punnizt ja mustād. Gūngaseŗk alliz aigās vȯļtõ vermlizt līntad. Trīplimizt gūngaseŗkõd kūoral kȭlbatiztõ ka mustād gūngaseŗkõd, missõn alliz aigās vȯļ 3-4 punnizt lintõ.

Pretsõn naizõn vȯļ mundag ja kuolmkabāli ōbõ. Mundag vȯļ pitkā, ōdõz ja vālda lakāt. Se katīz lõugõ ja pȯskīdi. Mundagõ siḑīztõ kir pǟl. Seļļiz lakāt kȭlbatimizõst ātõ tīetõkst jõvā 17. āigastsadāst Sōrmōld. Ōbõ teitõ kuolmõst kabālst. Sīe taggiz pūolõ umbliztõ kāngast tīedõd rūožidi ja eļmidi.

Mīed ja naizt kāndiztõ īds nōgõ kabālst tīedõd pastāļi ja paj kūoŗist tīedõd vīzidi. Seļļizt īž pastāld kȭlbatiztõ ka Ēstimō Lǟndkōliš jelābõd rūotšõd. Leţlizt, leišõd, ēstlizt ja vāldakrīevõd kȭlbatiztõ seļļiz īž tehnikas tīedõd vīzidi.

85. Rīgõs 19. āigastsadā lopāndõksõs fotografīerdõd līvõd pōŗ. Naizõn um trīplimi gūngaseŗk, vālda kȭrtan, kūolmkabāli mitš ja vīzõd. Mīe ōrõnd ātõ vaņšti rovōriņist, lakāt um juo nūoŗ.
86-87. Līvõd brūţ (eḑḑiz pūolst ja tagānd). Kūolka.
Brūţ pǟsõ um irdist puţkīst tīedõd vāņka ja brūţ krūoņ. Krūonstõ dänkõbõd setmiņ zīdist līntad. Brūţ vōntsa pǟl un sidtõd punni ibūkstlīnta, tagān – kaks paļškõ, mis katābõd kūoridi. Brūţ abūd pǟl un līt kat, mis pǟl ātõ umbõltõd sidāmd. Ōriņist um vel vālda ežōrõn ja gūngaseŗk, missõn alliz aigās ātõ vīrizt, siņņizt agā punnizt līntad. Brūţõn ātõ vāldad suoŗmkīndad ja sukād, jālgas ātõ madālizt kǟngad. Suormsõ um sūormõks. Foto: A.O. Heikel, 1902.
88-89. Nai ūd naiz ōriņis (eḑḑiz pūolst ja kilgstõ). Īra.
Pierrõ kōzgiņi brūţ krūoņ võtīztõ jarā. Pǟdõ katīztõ mitšõks. Lȭga ja pȯskūd katīztõ mundõgõks. Tuoiz lakāt siḑīztõ vōntsa immõr kōd sūoļmõks. Ūd nai ōrõnd vȯļtõ ka līti jak, abūd immõr kīerdõd kȭrtan, gūngaseŗk, vālda ežōrõn, vāldad sukād ja pastāld.  Foto: A.O. Heikel, 1902.
90. Līvõd mīez izumbõltõd seŗkõks. Lūž. Foto: Vilho Setälä, 1912.
91. Kudtõd sukād. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
92. Kuonnõ kudtõd dekīd. Irē. Foto: Vilho Setälä, 1912.
Tät: Brūţ krūoņ ja naiz ōbõ.

ROVST

Sūomõmōld tunnõd kīel ja kultūr peţijizt 20. āigastsadā īrgandõksõs saitõ līvõd rānda kilīš kubbõ pǟgiņd vanād līvliztõks.

PIZĀ
93. Jaņī Bēļţa. Foto: Vilho Vilho Setälä, 1912.
94. Prints tidār Līna Valt eņtš tidārõks. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
95. Nēz Apš. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
96. Didrõk Bēļţa “Lilman”. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
97. Pētõr Niklāv. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
98. Bēļţa aim: Didrõk, Jaņī, Līna, Elīz, Milda, Alfrēd, Eduard ja Otto. Pizā. Foto: Vilho Setälä, 1912.
99. Kakš vanā nāizta ja läpš. Pizā. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
100. Kakš mīeztõ ja neitst. Pizā. Foto: Lauri Kettunen, 1920.

LŪŽ
101. Uldrõk Krišjān. Lūž. Foto: Vilho Setälä, 1912.

PITRÕG
102. Kurg kōrand aim, tāgān āt nǟdõbõd baptist pivākuodā pälīenõkst. Pitrõg. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
103. Kīelopātiji Marija Šaltjār. Pitrõg. Foto: Lauri Kettunen, 1920.

SǞNAG
104. Annõ Rettenberg. Sǟnag. Foto: Vilho Setälä, 1912.

UŽKILĀ
105. Kokā kōrand peŗīmīez eņtš aimõks. Ūžkilā. Foto: Lauri Kettunen, 1920.

MUSTĀNUM
106. Aņdrõks Rozenfeld. Mustānum. Foto: Vilho Setälä, 1912.
107. Didrõk Zandman. Mustānum. Foto: Vilho Setälä, 1912.
108. Mīez ja nai. Mustānum perrist täandalist. Mustānum. Foto: Lauri Kettunen, 1920.

KŪOLKA
109. Aņdrõks Hausman. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
110. Viktoria Adamkovitš. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
111. Nikolaj ja Līž Petok. Kūolka. Foto. Vilho Setälä, 1912.
112. Aņdrõks Štāler. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
113. Līž Dišler ja Gǟda Hausman. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
114. A. Štāler aim. Kūolka. Foto: Vilho Setälä, 1912.
115. 110 āigastli Aņdrõks Rozenfeld. Kūolka. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
116. Vanād kalāmīed ja Oskar Loorits. Kūolka. Foto: Lauri Kettunen, 1920.

SĪKRÕG
117. Līvlizt pivādpǟva ōriņis, muzikant um leţli. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
118. Pētõr ja Maŗī Anzenau, kurā pūol Grīet Sprūoig kōd pūogaks. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
119. Breinkopf eņtš naizõks. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
120. Maŗī Jakadals ja täm tidār Elza Kron. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
121. Kērstõ Anzenau ja Trīņ Rumpenberg. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
122. Kersti Volganski, täm pūoga, tidār ja tidārpūoga. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
123. Maŗī Anbang. Sīkrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.
124. Kaptēn Breinkopf eņtš mīņaks ja piškiztläpstkõks. Sīkrõg. Foto: Lauri Kettunen, 1921.
125. Kakš nāizta. Sīkrõg. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
126. Vanā Nikā. Sīkrõg. Foto: Lauri Kettunen, 1923.

VAID
127. Klāv Dišler eņtš aimõks: Trīņ Dišler, Līž, Kōrli Zariņ, Jūl ja Nikā Leimaņ, Mīlõ, Jōņ Berthold, Elza ja Lēna, Kōrli Dišler, Kōrli Leimaņ, Zelma, Milda Zariņ. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.
128. Jāņ Berthold entš pūoga pūogaks Džemõks Bertholdõks. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.
129. Kristīn Demberg kāndab nēšõdõks vietā. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.
130. Elza ja Lēna Dišler. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.
131. Lapst. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.
132. Zūonkõd aim. Tagān nädõb vāldad ibūkstõks mīez un Oskar Loorits. Vaid. Foto: Lauri Kettunen, 1920.
133. Irgõbõd matūkst. Vaid. Foto: Vilho Setälä, 1912.

ĪRA
134. Trīnõ Jeije. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
135. Pētõr Didrikson ja Didžā agā Didrõk Damberg. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
136. Jaņī Rozenfeld eņtš aimkõks. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
137. Ādamson aim: Aņtš Ādamson, Lībõ Ādamson, Pritš Grīnfeld, Trīnõ Grīnfeld (s. Ādamson), Anni Ādamson, Mīlõ Ādamson, Mīlõ Grīnfeld, Alfred Grīnfeld, Lilli Zandberg, Taļdi Zandberg, Līna Zandberg, Ella Ādamson, Andrej Ādamson. Īra. Foto: Vilho Setälä, 1912.
138. Ādamson aim Īrast. Īra. Foto: Lauri Kettunen, 1920.

IRĒ
139. Andrej, Kristīn ja Artur Ermanbrik. Irē. Foto: Vilho Setälä, 1912.

KŪOŠTRÕG
140. August Dišler. Kuoštrõg. Foto: Vilho Setälä, 1912.


LĪVÕD ROV VIRGIMIZĀIGA JA KONTAKTÕD SŪOMÕDÕKS

141. Līvõd Īt (pūojtõd 1923. ā.) nõtkõmd.
Lauri Kettunen ja Oskar Loorits eņtš tīeks tigtiztõ līvõd siḑīmõd eņtš sugrovdkõks. Foto: Lauri Kettunen, 1923.
142. Līvõd kūor kōļimizõs Sīkrõg kilās. Līvõd kūoridi pūojtiztõ 1921. āigast kievād.  Foto: Lauri Kettunen, 1923.
143. Sūomlizt ja līvlizt Sīkrõg statsijs 1923. āigast sõvvõ. Kurā pūolstõ: Lauri Kettunen tidār Marjo, Alfred Breinkopf, Kettunen kuodabli Sūomõst, jemānd Breinkopf, Oskar Cerbach, Annõ Tiļļi kōrandst, Lauri Kettunen tidār Kaiju, tagān jemānd Hilja Kettunen. Foto: Lauri Kettunen, 1923.
144. Līvõd, leţlizt ja sūomõd nūord Sīkrõg kilās. Foto: Lauri Kettunen, 1923.

Nägţõks kubbõsǟdiji um Muzejd departament fotogrāfijd arhīv (Museoviraston kuva-arkisto). Suomõ mō.
Kežkēra kēratiji:  Marja-Leena Kaasalainen
Ulzõnēmi: Maikku Soveri
Tulkõm: /leţkīelkõks Valt Ernštreit/līvõkīelkõks Valt Ernštreit /engliškīelkõks Margita Gailīte
Konsultant: historik Valda Šuvcāne


Īrgandõks pǟl/Fotogrāfijd